Трансёғлар – соғлиқ учун яширин хавф
Трансёғлар – соғлиқ учун яширин хавф
Сўнгги йилларда жаҳон тиббиёт ҳамжамияти ва етакчи олимлар инсоният соғлиғига жиддий таҳдид солаётган яна бир “кўринмас душман” – трансёғлар ҳақида бонг урмоқда. Ривожланган давлатлар бу моддани озиқ-овқат саноатида қўллашни қатъиян тақиқлай бошлади ёки кескин чеклади. Замонавий озиқ-овқат бозоридаги рақобат ва истеъмол маданиятининг ўзгариши фонида трансёғларнинг инсон организмига кўрсатадиган салбий таъсири бугунги куннинг энг долзарб тиббий-ижтимоий муаммоларидан бирига айланди.
Трансёғлар ўзи нима ва улар қаердан пайдо бўлади деган саволга илмий нуқтаи назардан қарасак, улар суюқ ўсимлик мойларини сунъий равишда қайта ишлаб, қаттиқ ёғ ҳолатига келтириш жараёнида, яъни гидрогенизация натижасида ҳосил бўладиган сунъий бирикмалар эканини кўрамиз. Уларнинг келиб чиқиши асосан икки хилга бўлинади. Биринчиси саноат трансёғлари бўлиб, ўсимлик мойларини водород билан тўйинтириш орқали олинади ва бу маҳсулотларнинг сақлаш муддатини чўзади ҳамда истеъмол қилинганда ёқимли таъм беради. Иккинчиси эса табиий трансёғлар бўлиб, айрим қорамол ва қўй гўшти ҳамда сут маҳсулотларида жуда кам миқдорда учрайди, лекин уларнинг миқдори оз бўлгани сабабли саноатники каби кескин салбий таъсир кўрсатмайди.
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти ва етакчи тиббий марказларнинг тадқиқотлари шуни кўрсатадики, сунъий транс ёғларнинг инсон организмига ҳеч қандай физиологик фойдаси йўқ ва улар фақатгина вайронкор таъсир кўрсатади. Организмга зарарли таъсирлари жуда кенг қамровли бўлиб, биринчи навбатда қондаги ёмон холестерин миқдорини кескин кўтариб, яхши холестеринни пасайтиради ва томирларда тромблар ҳосил бўлишига олиб келади. Шунингдек, улар организмда сурункали яллиғланишларни келтириб чиқариб, иммунитет тизимини заифлаштиради. Ҳужайраларнинг нормал ишлашига тўсқинлик қилиб, моддалар алмашинуви ва гормонал фонни издан чиқаради. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти ҳисоб-китобларига кўра, ҳар йиллик сурункали касалликлардан ўлим ҳолатларининг сезиларли қисми айнан трансёғларнинг ҳаддан ташқари истеъмоли билан бевосита боғлиқ.
