Islamicity nashrining yozishicha, O‘zbekistonda ilk bor o‘tkazilgan Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi islom sivilizatsiyasining insonparvarlik, ilm-fan va bag‘rikenglikka asoslangan boy merosini xalqaro miqyosda targ‘ib qilishga qaratilgan muhim tashabbus sifatida e’tirof etildi. Nashrda forum O‘zbekistonning Uchinchi Renessans g‘oyasi, «Jaholatga qarshi ma’rifat» tashabbusi va tarixiy merosni zamonaviy ilm-fan hamda xalqaro hamkorlik bilan uyg‘unlashtirish siyosati bilan chambarchas bog‘liq ekani ta’kidlanadi. Shuningdek, Toshkent, Samarqand va Termizda bo‘lib o‘tgan anjuman global muloqotni mustahkamlash, islom merosini asrab-avaylash va uni kelajak avlodlarga yetkazish yo‘lida yangi xalqaro hamkorlik imkoniyatlarini ochgani qayd etilgan.

Jahonda tezkor texnologik o‘zgarishlar va geosiyosiy qarama-qarshiliklar kuchayib borayotgan bir paytda O‘zbekistonda tarixiy anjuman bo‘lib o‘tdi. 2026-yilning 7–11 iyul kunlari tashkil etilgan Birinchi Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi turli sivilizatsiya va madaniyatlar o‘rtasidagi global muloqotda yangi bosqichni boshlab bergan muhim voqea bo‘ldi.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi mezbonligida o‘tkazilgan ushbu nufuzli forumda qirqdan ortiq mamlakatdan taniqli olimlar, xalqaro tashkilotlar vakillari, davlat arboblari hamda jamoatchilik namoyandalari ishtirok etdi. Forum Toshkent, Samarqand va Termiz shaharlarida — tarixan yirik ilm-fan va ma’rifat markazlari bo‘lgan maskanlarda tashkil etilgani islom sivilizatsiyasining boy ma’naviy, ilmiy va madaniy merosi jahon hamjamiyati tomonidan tobora yuksak e’tirof etilayotganini yana bir bor namoyon qildi.

Jaholatga qarshi ma’rifat: bugungi dunyo uchun dolzarb g‘oya

Bugungi kunda insoniyat chuqur o‘zgarishlar davrini boshdan kechirmoqda. Bir tomondan ilm-fan va texnologiyalar mislsiz taraqqiyotga erishgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan o‘zaro ishonchsizlik, vayronkor g‘oyalar, murosasizlik, ekstremizm va islomofobiyaning kuchayishi kabi jiddiy tahdidlarga duch kelmoqda. Ana shunday murakkab sharoitda forum 2017-yilda O‘zbekiston tomonidan Birlashgan Millatlar Tashkiloti minbaridan ilgari surilgan «Jaholatga qarshi ma’rifat» tashabbusini yana bir bor xalqaro kun tartibiga olib chiqdi.

Forumning asosiy g‘oyasiga ko‘ra, ilm-fan, ta’lim-tarbiya va yuksak axloqiy qadriyatlar global barqarorlikning eng mustahkam poydevori hisoblanadi. Urf-odat va an’analardagi farqlarni ziddiyat manbai sifatida emas, balki o‘zaro anglashuv vositasi sifatida qabul qilish lozimligi ta’kidlandi. Shuningdek, islom qadriyatlari tarix davomida ilm-fan taraqqiyoti, madaniy yuksalish va umuminsoniy qadriyatlarni qaror toptirishda muhim o‘rin tutgani eslatib o‘tildi.

Buyuk merosga tayangan taraqqiyot

Forumning ochilish marosimida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev mamlakatning azaldan turli sivilizatsiyalar chorrahasida joylashgani ushbu anjuman uchun eng munosib ramziy makon ekanini ta’kidladi. Forum Markaziy Osiyodagi Birinchi va Ikkinchi Renessans davrlari merosini ulug‘lab, jahon intellektual taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan tarixiy davrlarni yana bir bor yodga oldi.

Forum ishtirokchilari mintaqa allomalarining boy merosi bilan yaqindan tanishish imkoniga ega bo‘ldilar. Bu meros Xorazmiy, Farg‘oniy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino va Ulug‘bek Mirzo kabi buyuk qomusiy olimlarning ilm-fan sohasidagi beqiyos kashfiyotlarini o‘z ichiga oladi. Shuningdek, Alisher Navoiy va Zahiriddin Muhammad Boburning falsafa va adabiyot sohasidagi ulkan hissasi, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy va Burhoniddin Marg‘inoniyning islom ma’naviyati va fiqhi rivojiga qo‘shgan fundamental xizmatlari ham alohida e’tirof etildi.

Bugungi kunda O‘zbekiston davlat siyosati doirasida xalqaro hamjamiyat bilan hamkorlikda Uchinchi Renessans poydevorini barpo etish yo‘lidan izchil bormoqda. Bu yangi taraqqiyot bosqichi zamonaviy ta’lim, innovatsiyalar, ma’naviy yuksalish va tarixiy merosga chuqur hurmat asosida shakllantirilmoqda. Ana shu siyosatning amaliy ifodasi sifatida Samarqand viloyatidagi Imom Buxoriy yodgorlik majmuasi to‘liq qayta bunyod etildi va u qisqa vaqt ichida musulmon olamining eng yirik ma’naviy, ilmiy va ma’rifiy markazlaridan biri sifatida tan olindi.

Shuningdek, O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining bosh darvozasiga Qur’oni karimdagi abadiy amr — «Iqro!» («O‘qi!») kalimasi bitilgan bo‘lib, u markaz faoliyatining bosh g‘oyasi va asosiy shiori sifatida xizmat qilmoqda.

Kelgusi yo‘l: istiqbol taraqqiyoti uchun mustahkam asos

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning nutqidan anglashilishicha, eng asosiy vazifa ushbu muloqot kunlarida bildirilgan g‘oya va tashabbuslarni uzoq muddatli, amaliy qo‘shma dasturga aylantirishdan iborat. Toshkent, Samarqand va Termizda yaratilgan hamkorlik ruhi jahon miqyosida aniq natijalar berishi uchun kelgusi faoliyat quyidagi to‘rt ustuvor yo‘nalishga tayanishi lozim.

1. O‘zaro munosabatlar va anglashuvni mustahkamlash

Islomofobiya, ekstremizm va madaniy ishonchsizlikka barham berish uchun insonlar o‘rtasidagi muloqot va o‘zaro tushunishni yanada rivojlantirish zarur. Buning uchun ochiq muloqot maydonlari, murosasizlik va stereotiplarni bartaraf etishga qaratilgan dasturlar, shuningdek, yoshlar o‘rtasida madaniy almashinuv loyihalarini yo‘lga qo‘yish muhim ahamiyat kasb etadi. Oddiy fuqarolar, olimlar va jamoatchilik yetakchilari o‘rtasida o‘zaro ishonch, hamjihatlik va samimiy muloqotni kuchaytirish orqali vayronkor g‘oyalarga jamiyatning o‘zidayoq qarshi turish mumkin. Insonlar o‘rtasidagi ishonch tiklanmas ekan va madaniy noto‘g‘ri tasavvurlar bartaraf etilmas ekan, har qanday institutsional yoki texnik islohotlar mustahkam asosga ega bo‘lmaydi. Haqiqiy ma’rifat o‘zaro hamdardlik va bir-birini tinglashga tayyorlikdan boshlanadi.

2. Iqtidorli kadrlar va kelajak yetakchilarini tarbiyalash

Uchinchi Renessans g‘oyasining ro‘yobga chiqishi yangi avlod olimlari, tadqiqotchilari va mutaxassislarini tayyorlashga bevosita bog‘liq. Shu maqsadda klassik islom ilmlari bilan zamonaviy fan yutuqlarini uyg‘unlashtira oladigan yuqori malakali kadrlarni tayyorlash tizimini shakllantirish lozim. Buning uchun O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi orqali xalqaro stipendiya dasturlarini yo‘lga qo‘yish, O‘zbekistondagi ilmiy muassasalar va dunyoning yetakchi universitetlari o‘rtasida qo‘shma tadqiqot dasturlarini tashkil etish, shuningdek, maktab va oliy ta’lim muassasalari o‘quv dasturlarini tanqidiy fikrlash, ilm-fan va tarixga asoslangan holda yangilash muhimdir. Inson intellektual salohiyatiga sarmoya kiritish buyuk allomalar merosini faqat tarix sahifalarida emas, balki kelajak taraqqiyoti uchun amaliy dasturga aylantiradi.

3. Texnologiya va infratuzilmani zamonaviylashtirish

Islom sivilizatsiyasi merosini keng jahon jamoatchiligiga yetkazish uchun bilimlarni tarqatishning zamonaviy usullarini joriy etish zarur. Bu xalqaro ilmiy markazlar, kutubxonalar va muzeylar o‘rtasidagi hamkorlikni yangi bosqichga olib chiqishni talab qiladi. Eng muhim vazifalardan biri qadimiy qo‘lyozmalarning o‘zaro bog‘langan raqamli kutubxonasini yaratish, ilg‘or tarjima texnologiyalari orqali tarixiy manbalarni turli tillarda ommalashtirish hamda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi bilan uning xalqaro hamkorlari o‘rtasidagi muvofiqlashtirish ishlarini yanada samarali tashkil etishdan iborat. Noyob tarixiy asarlarni raqamlashtirish va ko‘p tillarga tarjima qilish orqali geografik hamda til to‘siqlari bartaraf etiladi, bu esa butun dunyo tadqiqotchilari uchun islom sivilizatsiyasining ma’naviy va ilmiy boyliklaridan teng foydalanish imkonini yaratadi.

4. Jahon yetakchilari va siyosat yurituvchilar bilan hamkorlikni kuchaytirish

Forum doirasida ilgari surilgan g‘oyalar faqat akademik muhit doirasida qolib ketmasdan, xalqaro siyosat va qarorlar qabul qilish jarayonlariga ham ta’sir ko‘rsatishi zarur. Shu bois Birlashgan Millatlar Tashkiloti, YUNESKO, ICESCO va boshqa nufuzli xalqaro tuzilmalar bilan hamkorlikni yanada kengaytirish muhim ahamiyatga ega. Yuqori darajadagi xalqaro forumlarni muntazam tashkil etish, qo‘shma ilmiy tadqiqotlar o‘tkazish hamda davlatlarga ta’lim sohasidagi islohotlar bo‘yicha tavsiyalar berish orqali O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi tinchlik, ma’rifat va bag‘rikenglik g‘oyalarining xalqaro taraqqiyot kun tartibida munosib o‘rin egallashiga xizmat qilishi mumkin. Siyosat yurituvchilar bilan samarali hamkorlik bag‘rikenglik, ta’lim va ma’rifat tamoyillarining xalqaro boshqaruv, huquqiy himoya va barqaror rivojlanish strategiyalariga chuqur singdirilishiga zamin yaratadi.

Birinchi Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi o‘tmishning buyuk merosini yodga olish bilan cheklanib qolmasdan, global yangilanish uchun yangi maydonni shakllantirganini namoyon etdi. Toshkent, Samarqand va Termizning beqiyos ilmiy-ma’rifiy merosiga tayangan holda, O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ko‘p asrlik ilm-fan xazinasi bilan zamonaviy jahon taraqqiyoti o‘rtasida mustahkam ma’naviy va intellektual ko‘prik barpo etmoqda.

Kelgusida mazkur to‘rtta ustuvor yo‘nalish bo‘yicha belgilangan chora-tadbirlarning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi ushbu tarixiy sammitning uzoq muddatli samarasini belgilab beradi. Insonlar o‘rtasidagi o‘zaro ishonch va munosabatlarni mustahkamlash, intellektual salohiyatni yuksaltirish, hamkorlik texnologiyalarini takomillashtirish hamda xalqaro siyosatga ijobiy ta’sir ko‘rsatishga qaratilgan muvozanatli yondashuv orqali forumning bosh maqsadi — «Jaholatga qarshi ma’rifat» g‘oyasini to‘liq ro‘yobga chiqarish mumkin.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga ushbu forumni yuksak saviyada tashkil etgani, ishtirokchilarni samimiy taklif etgani, yuksak mehmondo‘stlik namunalarini ko‘rsatgani hamda barcha qatnashchilarga bebaho bilim va tajriba almashish imkoniyatini yaratgani uchun chuqur minnatdorlik izhor etiladi. Global tinchlik va hamjihatlik sari yo‘l belgilab berildi. Endi bu yo‘ldan birgalikda borish butun xalqaro hamjamiyatning umumiy mas’uliyatidir.

Birinchi Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi o‘tmishdagi buyuk sivilizatsion yutuqlarni yodga olish bilan cheklanib qolmay, jahon miqyosidagi yangilanish uchun yangi maydonni shakllantirganini amalda namoyon etdi. Toshkent, Samarqand va Termizning asrlar davomida shakllangan ilmiy-ma’rifiy merosiga tayangan holda, O‘zbekiston Islom sivilizatsiyasi markazi ko‘p asrlik ilm-fan xazinasi bilan zamonaviy global taraqqiyot o‘rtasida mustahkam ko‘prik barpo etdi.

Kelgusida ushbu to‘rt ustuvor yo‘nalish bo‘yicha amaliy chora-tadbirlarning izchil va samarali amalga oshirilishi forumning tarixiy ahamiyatini yanada mustahkamlaydi. Insonlar o‘rtasidagi munosabatlarni yaxshilash, intellektual salohiyatni rivojlantirish, hamkorlik texnologiyalarini zamonaviylashtirish va xalqaro siyosatga ta’sir ko‘rsatish orqali «Jaholatga qarshi ma’rifat» tashabbusi o‘zining amaliy ifodasini topadi.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga ushbu nufuzli anjumanni yuksak darajada tashkil etgani, ishtirokchilarga ko‘rsatilgan mehmondo‘stligi va ilm-ma’rifatni keng targ‘ib etishga qo‘shgan beqiyos hissasi uchun yana bir bor samimiy minnatdorlik bildiriladi. Tinchlik va o‘zaro hamjihatlikka eltuvchi yo‘l belgilab qo‘yildi. Endi uni birgalikda bosib o‘tish butun xalqaro hamjamiyat zimmasidagi umumiy vazifadir.